Số liệu xuất nhập khẩu thực tế năm 2009 cho thấy nhập siêu cao hơn so với ước tính. Theo Tổng cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu cả năm 2009 đạt 57,096 tỷ USD, nhiều hơn gần 500 triệu USD so với các số liệu ước tính trước đây, và đạt 80% kế hoạch năm. Tuy nhiên, nhập khẩu cũng tăng cao, đạt 69,948 tỷ USD, cao hơn so với con số ước tính hơn 1,1 tỷ USD. Nhập siêu tương đương với 22,5% kim ngạch xuất khẩu. Nếu căn cứ vào chỉ tiêu Quốc hội đề ra là tăng trưởng xuất khẩu năm 2010 đạt 6%, để duy trì được nhập siêu ở mức dưới 20% thì nhập khẩu sẽ chỉ tăng ở mức 3,8%.
Tình hình thực tế cho thấy nhập khẩu trong năm 2010 khó có khả năng tăng thấp. Do các nguyên nhân: sản xuất trong nước phục hồi, nhu cầu nhập khẩu các loại nguyên nhiên vật liệu tăng; giá cả hàng hóa các mặt hàng phải nhập khẩu nhiều như xăng dầu, phôi thép, phân bón, sản phẩm hóa chất, dược phẩm… so với năm 2009 tăng cao… Như vậy, để đảm bảo duy trì được mức nhập siêu thấp, phải xem xét đến 2 phương án:
(1) Đẩy mạnh xuất khẩu tăng cao hơn chỉ tiêu mà Quốc hội đề ra;
(2) Kiểm soát nhập khẩu ở mức thấp.
Triển vọng trong năm 2010 thì xuất khẩu 2 nhóm hàng nguyên liệu thô và nông sản sẽ chỉ ở mức vừa phải còn các mặt hàng chế biến, tiêu dùng sẽ chưa thể tăng trưởng mạnh ngay do thị trường xuất khẩu vẫn còn khó khăn. Bởi vậy, phương án kiểm soát nhập khẩu sẽ được ưu tiên. Hướng đi này phù hợp với chủ trương “Người Việt Nam dùng hàng Việt Nam”, hỗ trợ sản xuất trong nước, ưu tiên cho các doanh nghiệp Việt Nam.
Để kiểm soát được nhập khẩu, giải pháp tiền tệ đã được xem xét. NHNN đã và đang thực hiện các giải pháp cụ thể. Chỉ trong vòng 2 tháng, thị trường ngoại tệ có nhiều chuyển biến rất có lợi cho nền kinh tế. Sau khi “sốt nóng” vào giữa quý IV/2009, NHNN đã có một loạt biện pháp rất quyết liệt để bình ổn thị trường: Nới biên độ tỷ giá USD/VNĐ, yêu cầu 7 tập đoàn, tổng công ty lớn của Nhà nước bán lại ngoại tệ, phát hành trái phiếu Chính phủ bằng đồng USD ra thị trường quốc tế… Và mới đây nhất, NHNN đã có Quyết định số 74/QĐ-NHNN giảm mạnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc bằng ngoại tệ đối với các tổ chức tín dụng. Những biện pháp đồng bộ này đã dần tháo gỡ các khó khăn trên thị trường ngoại tệ. Trước mắt, các NHTM sẽ có thêm nguồn vốn ngoại tệ để đáp ứng nhu cầu của thị trường, khả năng cung ứng nguồn vốn bằng ngoại tệ của các ngân hàng sẽ tăng nhanh. Về lâu dài, những biện pháp này sẽ giữ cho thị trường tiền tệ cân bằng.
Trong tháng 1/2010, CPI tại Hà Nội và Tp.HCM đã tăng lần lượt là 1,3% và 1,28% so với tháng trước. Như vậy, dù thấp hơn mức tăng bất thường 1,38% của CPI cả nước tháng 12/2009 nhưng các mức tăng CPI này là khá cao, cho dù chưa phải chịu tác động của việc tăng giá xăng dầu vừa qua. Trong khi đó, chỉ số giá nhóm lương thực, thực phẩm tại Hà Nội đã tăng tới 4,68% - mức kỷ lục trong vòng 1 năm trở lại đây. Đây là tín hiệu khiến các cơ quan quản lý Nhà nước lo ngại về việc CPI trong quý I tăng là do cả chi phí đẩy lẫn cầu kéo - cả hai yếu tố này đều mạnh như nhau. Như đã phân tích, CPI trong giai đoạn đầu năm tăng cao có thể sẽ khiến việc điều chỉnh lãi suất cơ bản diễn ra sớm hơn. Để thực hiện được nhiệm vụ Quốc hội giao về tốc độ tăng CPI cả năm chỉ khoảng 7%, các biện pháp kiềm chế tăng giá, bình ổn thị trường có thể sẽ phải thực hiện quyết liệt ngay từ tháng 3/2010 và kéo dài trong suốt cả quý II và quý III. Bởi vậy, các doanh nghiệp cũng cần phải lường trước đến tình huống chính sách tiền tệ theo hướng kiểm soát chặt chẽ sẽ được triển khai sớm và tác động mạnh đến chi phí vốn của doanh nghiệp ngay trong những tháng đầu năm.