Vải thiều được trồng phổ biến trên đất Bắc Giang nhưng tập trung và chất lượng nổi bật là vải thiều của huyện Lục Ngạn. Quả to, vỏ đỏ, hạt nhỏ, cùi dày là những đặc trưng riêng của vải thiều Lục Ngạn.
Hàng năm tỉnh cung cấp cho thị trường sản lượng vải lên đến hàng trăm tấn. Năm 2004 sản lượng toàn tỉnh đạt 75.000 tấn quả tươi và năm 2005 là gần 100.000 tấn quả tươi. Năm 2006, do nắng hạn kéo dài, nhiều diện tích vải đang bị thiếu nước cũng ảnh hưởng đến kết quả vụ thu hoạch này. Vải thiều trên địa bàn được coi là mất mùa với sản lượng của toàn tỉnh ước đạt khoảng 104.000 tấn. Năm nay, nông dân ở nhiều địa phương trong tỉnh tiến hành thu hoạch vải sớm và việc tiêu thụ khá thuận lợi, lại được giá và dự báo việc tiêu thụ tại thị trường nội địa vẫn được giữ vững, chủ yếu tại các thành phố lớn và các tỉnh phía Nam, nhất là tại Thành phố Hồ Chí Minh. Vải xuất khẩu chủ yếu vẫn là sang thị trường Trung Quốc qua đường tiểu ngạch và chủ yếu do các tư thương thực hiện. Ngoài lượng vải tươi tiêu thụ ngay chiếm khoảng 50% tổng sản lượng, số vải còn lại được chế biến sấy khô là chủ yếu.
Tuy nhiên do cung vượt quá cầu cho nên thực tế mấy năm trở lại đây bà con trồng vải cứ phải lo nỗi lo được mùa. Cụ thể là những năm mất mùa sản lượng tuy có thấp hơn chút nhưng lại “được giá”. Ngược lại nhiều năm do được mùa, thậm chí bội thu thì giá rớt thảm hại. Một người trồng vải nhiều năm cho biết: Để thu hoạch vải chúng tôi phải thuê nhân công thu hoạch và sau đó bảo quản nhưng giá vải như hiện nay thì chỉ đủ trả công cho người lao động. Năm 2004 sản lượng toàn tỉnh đạt 75.000 tấn quả tươi và năm 2005 là gần 100.000 tấn quả tươi. Đây là hai năm bà con nhân dân tỉnh Bắc Giang nói chung Lục Ngạn nói riêng điêu đứng vì vải được mùa, giá rẻ. Bình quân khi đó giá bán tại vườn là khoảng 1.000 đến 1.500 đồng/kg.
Vừa qua, để giúp bà con tiêu thụ sản phẩm tỉnh tổ chức hội nghị bàn biện pháp tiêu thụ vải thiều tại Lục Ngạn. Tại hội nghị, các ý kiến cho rằng quan trọng nhất hiện nay là vấn đề chất lượng vải thiều của tỉnh chưa cao, bao bì đóng gói còn hạn chế, việc chế biến cũng còn đơn điệu nên hiệu quả kinh tế từ vải thiều không cao. Mấy năm gần đây, do giá vải xuống thấp và nhiều hộ trồng vải không quan tâm đầu tư thâm canh nên năng suất, chất lượng vải chưa được nâng cao và thu nhập từ vải giảm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cây vải thiều vẫn là một trong những cây ăn quả cho hiệu quả kinh tế khá ở địa phương và những hộ thực sự quan tâm đầu tư cho cây vải thì dù được mùa hay mất mùa vẫn có hiệu quả kinh tế, thậm chí có hộ vẫn đạt thu nhập cao từ vải.
Mặc dù tỉnh đã có nhiều hoạt động tích cực để hỗ trợ, tạo thuận lợi cho các tư thương, doanh nghiệp tiêu thụ vải như làm việc với các tỉnh có cửa khẩu, thậm chí cả với địa phương của Trung Quốc về vấn đề tiêu thụ vải, quảng bá giới thiệu về vải thiều nhưng nhiều tư thương cho rằng họ chưa tiếp cận trực tiếp được với các doanh nhân Trung Quốc để hợp đồng tiêu thụ vải mà còn phải qua các chủ vựa ở biên giới nên khi xuất khẩu vải thiều còn gặp khó khăn, nhất là vấn đề giá cả.
Để việc tiêu thụ vải thiều vụ này được thuận lợi, Bắc Giang tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá và xúc tiến thương mại đối với vải thiều thông qua hoạt động của Hiệp hội rau quả Việt Nam và trang website của Sở Thương mại- Du lịch tỉnh, trên các phương tiện thông tin đại chúng và qua các hội chợ, hội thảo khoa học. Tỉnh cũng sẽ duy trì quan hệ với các tỉnh có cửa khẩu với Trung Quốc như Lào Cai, Lạng Sơn, Hà Giang để các tỉnh này tạo thuận lợi cho các tư thương, doanh nghiệp của tỉnh xuất khẩu vải thiều sang nước bạn. Bên cạnh việc tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các tư thương, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh về địa bàn thu mua, chế biến, tiêu thụ vải thiều, tỉnh tiếp tục khuyến khích, tạo điều kiện giúp các doanh nghiệp và các hộ đẩy mạnh việc chế biến, bảo quản, đóng gói sản phẩm vải thiều để nâng cao giá trị hàng hoá và đạt hiệu quả kinh tế cao.
Các thương nhân chủ động tìm kiếm thị trường, khách hàng trong và ngoài nước; tổ chức liên kết chặt chẽ với nhau để khắc phục tình trạng mua bàn tự phát, thiếu tổ chức; lựa chọn, phân loại hàng hoá đảm bảo chất lượng và xác định những vùng vải có chất lượng cao, tương đối ổn định để phục vụ cho xuất khẩu. Về lâu dài, các hộ trồng vải cần tích cực đổi mới giống vải có chất lượng cao, có thể rải vụ, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm và qua đó nâng cao giá trị, hiệu quả kinh tế và uy tín vải thiều của địa phương. Từ năm nay, huyện Lục Ngạn sẽ đưa vào sử dụng nhãn hiệu "Vải thiều Lục Ngạn" để nâng cao uy tín, giá trị vải thiều của địa phương này.
Trước kia, Lục Ngạn là vùng đất hoang mạc người thì đói nghèo, xơ xác, từng có thời mỗi năm Nhà nước phải trợ cấp hàng chục nghìn tấn lương thực cứu đói cho dân. Một thiên nhiên mới do con người, do nhà nông khắp vùng Lục Ngạn, nương vào thế gò đồi thiên tạo trập trùng uốn lượn mà tạo dựng, mang sắc biếc, hương thơm hoa trái và phảng phất âm hưởng anh hùng ca của công sức hai sương một nắng, như một huyền thoại thời đổi mới. Thị trấn Chũ leo heo hồi trước cũng thay tên gọi dân gian "thị trấn tắc kè" bằng tên mới của một đặc sản đâu đâu cũng biết: "thị trấn vải thiều".
Vải thiều làm đổi đời dân Lục Ngạn, tạo ra tăng trưởng kinh tế 15%/năm cho huyện này trong nhiều năm liên tục, khiến cho miền hoang vắng trở nên tấp nập giao lưu, bộ mặt đô thị hiện dần lên ở các vùng quê. Không chỉ thế, vườn vải, đồi vải còn là nơi du lịch hấp dẫn vì vẻ đặc sắc của rừng vải nổi lên giữa vùng đồng bằng thuần nông, đã tôn cao cả giá trị cảnh quan văn hóa và lẫn giá trị kinh tế của vùng này.
Bây giờ thì Lục Ngạn hằng năm đón chừng 500 đoàn khách, năm cao nhất trong mấy năm trở lại đây, 25 nghìn lượt khách đã vui chân đến thăm Lục Ngạn, đem lại nguồn thu quãng ba tỷ đồng/năm. Nhu cầu lắm vẻ của du khách được đáp ứng ngày một khá hơn. Khí hậu ôn hòa, môi trường sống trong lành tạo cho khách cảm giác khoan khoái lâng lâng sau những ngày làm việc vất vả và sau cuộc hành trình trên đường đầy bụi bặm. Nhất là ngút ngát mầu xanh của rừng, khiến du khách như trút bỏ mọi nỗi lo toan mà hòa mình vào thiên nhiên tươi mát. Và mùa hoa vải thơm ngào ngạt, vấn vít, níu kéo chân khách. Mùa vải chín thì thiên nhiên như một bức tranh hút mắt: trên nền xanh mênh mông ánh lên dưới nắng là những mảng mầu đỏ thẫm ẩn hiện trong từng cơn gió lộng dọc các triền đồi.
Rừng vải nối với rừng tự nhiên, khách thăm rừng và mua quà lưu niệm đặc sản rừng: ba kích, sa nhân, nấm hương, hạt dẻ, mật ong... Tuy không có thứ ẩm thực nào đặc sắc ở Lục Ngạn, nhưng bù lại có hương vị vải tươi ăn dưới gốc cây và ly rượu men lá ủ bằng vị thuốc kiếm ở rừng. Và nay lại thêm những ngả đường dẫn khách đi thăm nhiều cảnh quan, di tích một thời ít người lai vãng: những hồ Cấm Sơn, hồ Khuôn Thần, thưởng gió, tắm hồ; những đền Hả, đền Thanh Vân, chùa Am Vãi là những công trình nghệ thuật kiến trúc cổ đã được công nhận ở cấp quốc gia.
Dự kiến từ năm 2007, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh sẽ xây dựng chỉ dẫn địa lý cho vải thiều Lục Ngạn (hiện đã có thương hiệu). Bên cạnh việc giúp đỡ nông dân thâm canh, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng cây ăn quả, Bắc Giang tiếp tục khuyến khích, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tư chế biến nâng cao giá trị, hiệu quả kinh tế và tìm đầu ra thuận lợi hơn cho vải thiều.
Hơn thế theo quy hoạch phát triển vùng chuyên canh dự kiến năm 2010 tăng diện tích trồng vải của cả nước lên 90.000 ha. Trong đó của tỉnh Bắc Giang là 36.000 ha với sản lượng dự tính là 177,5 ngàn tấn. Chú trọng phát triển các giống vải có khả năng chín sớm và chín muộn để có thể tự chủ trong thu hoạch, bảo quản mang lại hiệu quả kinh tế cao. |